Toen de Europese Unie in 2022 besloot dat er vanaf 2035 geen nieuwe auto’s met een verbrandingsmotor meer verkocht mochten worden, was het idee om een duidelijk signaal af te geven: de toekomst van mobiliteit is emissievrij. Maar de werkelijkheid in Europa is diverser en weerbarstiger dan het strakke jaartal doet vermoeden. De discussie over dit verbod laat zich niet los zien van de verschillende nationale belangen, die de Europese onderhandelingen tot een ingewikkeld schaakspel maken.
Fabrikanten in moeilijkheden
In Duitsland speelt de auto-industrie een uitzonderlijk grote rol. Merken als Volkswagen, BMW en Mercedes-Benz zijn niet alleen economische zwaargewichten, maar ook nationale symbolen. Honderdduizenden banen zijn direct of indirect afhankelijk van de productie van verbrandingsmotoren. Voor Duitse politici is het dan ook een groot risico om een totaalverbod te steunen zonder vangnet voor de sector. Manfred Weber van de Europese christendemocraten, vertolkt deze zorgen door te pleiten voor technologische openheid. Duitsland is bovendien koploper in de ontwikkeling van synthetische brandstoffen, de zogenaamde e-fuels, die als een alternatief worden gezien om bestaande motoren klimaatneutraal te maken. Het is dan ook geen toeval dat de Duitse regering er bij de EU op aandringt om uitzonderingen mogelijk te maken.
Frankrijk kijkt met andere ogen naar de toekomst. De Franse auto-industrie, met merken als Renault en Peugeot, heeft zich sneller op elektrische voertuigen gestort en heeft minder te verliezen bij het verdwijnen van de verbrandingsmotor. Bovendien heeft Frankrijk een relatief goedkope en CO₂-arme elektriciteitsvoorziening dankzij kernenergie, waardoor het land de transitie naar elektrisch rijden makkelijker kan ondersteunen. Voor Parijs is het verbod eerder een kans om zich economisch te onderscheiden en technologische voorsprong te nemen. Toch leeft er ook in Frankrijk bezorgdheid over de betaalbaarheid voor consumenten, vooral buiten de grote steden waar de laadnetwerken minder goed ontwikkeld zijn.
In Zuid-Europa speelt nog een ander vraagstuk. Landen als Italië en Spanje hebben een minder robuuste laad- en stroominfrastructuur en kampen met lagere inkomensniveaus dan Noord-Europese landen. Voor veel huishoudens is de aanschaf van een elektrische auto nog nauwelijks haalbaar. In Italië is bovendien de sportieve automobielcultuur sterk verbonden aan merken als Ferrari en Lamborghini, die moeite hebben hun identiteit volledig elektrisch vorm te geven. Deze landen vrezen dat hun bevolking de overstap simpelweg niet kan betalen en dringen daarom aan op meer tijd, meer subsidies en uitzonderingen.
Onderhandeling Europese landen
Het gevolg van deze uiteenlopende perspectieven is dat de Europese onderhandelingen moeizaam verlopen. Duitsland en Italië zoeken bondgenoten om de regels te versoepelen of de deadline op te schuiven. Frankrijk en een aantal Noord-Europese landen, waar de infrastructuur verder ontwikkeld is en de publieke steun groter, dringen juist aan op vasthouden aan de huidige koers. De zuidelijke lidstaten balanceren tussen hun klimaatambities en de economische werkelijkheid, waarbij ze vooral meer financiële steun van Brussel eisen om de omslag haalbaar te maken.
Deze verschillen maken duidelijk dat het verbod vanaf 2035 geen technocratisch besluit is, maar een politiek strijdtoneel waarin nationale belangen botsen. Waarschijnlijk zal dit leiden tot compromissen: uitzonderingen voor nichemarkten, zoals luxemerken of e-fuels, en mogelijk een versoepelde overgangsperiode voor landen waar de infrastructuur nog niet op orde is. Het is voorstelbaar dat de formele deadline blijft staan, maar dat in de praktijk een lappendeken van uitzonderingen ontstaat.
Prognose van de toekomst
De kans is groot dat Duitsland met steun van Italië en enkele Oost-Europese landen de koers zal proberen te verleggen, terwijl Frankrijk en Scandinavië de voortrekkersrol op zich nemen. Het resultaat zal niet zwart-wit zijn, maar een typisch Europees compromis waarin zowel de ambitie voor een groene toekomst als de economische realiteit een plaats krijgen. Daarmee blijft het verbod op de verbrandingsmotor een symbool van vooruitgang, maar ook een spiegel van de verschillen binnen de Unie.
